Pag-iingat sa kotse o motor mo bago tumaas ang tubig-baha

Tatalakayin ng guide na ito ang paano iligtas ang sasakyan sa baha: ang pagdesisyon, oras bago pa bumaha, kung saan ilipat ang kotse o motor mo at paano ito protektahan. Ang short version: kumilos nang maaga, habang tuyo pa ang kalsada para makamaneho ka pa.

Kadalasan, “write-off” na ang baha na pumasok sa engine. Kapag nahatak ang tubig papasok sa engine sa pamamagitan ng air intake, hindi ito nagco-compress tulad ng hangin, kaya puwedeng mag-seize o mabaluktot ang mga parte sa loob sa loob lang ng ilang segundo. Tinatawag itong hydrolock, kaya mapanganib talaga ang pagmamaneho papasok sa malalim na tubig, kahit sandali lang.

Ganoon din kalupit ang electrics pero sa ibang paraan. Ang modern na kotse o motor ay may mga computer, sensor at wiring harness na nakalagay sa mababang parte ng katawan nito, at ang maputik o maalat na tubig-baha ay kumakalawang sa mga contact na iyon kahit matagal na wala na ang tubig. Wala kang magagawa kapag umaabot na ang tubig sa gulong mo. Ang tanging solusyon: huwag doon.

• Naka-charge na phone na may PAGASA para sa updates ng ulan at bagyo, at flood advisories ng local government mo.
• Alam mo kung saan ang kahit isang mas mataas, mas tuyong parking option malapit sa ’yo: isang elevated carport, upper-level parking ng mall, sloped driveway ng kamag-anak, o mas mataas na lugar sa barangay mo.
• Basic tool kit kung balak mong i-disconnect ang battery: karaniwang wrench para sa terminal nut, gloves, at rag.
• Detalye ng comprehensive insurance policy ng sasakyan mo, kasama kung covered ba ang flood o typhoon damage, nakalagay sa lugar na madali mong mahahanap.
• Paraan para i-document ang kondisyon ng sasakyan mo bago at pagkatapos, gaya ng camera ng phone mo. Para sa claims process mismo, tingnan ang article namin tungkol sa pag-document ng typhoon o flood damage sa bahay mo para sa insurance at aid, na sumasakop din sa parehong documentation habits na applicable sa sasakyan.

Walang special gear na kailangan dito. Ang importante ay magdesisyon nang maaga at lumipat habang ligtas pa ang pagmamaneho.

1. Bantayan ang mga sign nang maaga, hindi sa huling minuto. I-check ang rainfall warnings ng PAGASA at flood bulletins ng local government mo kapag may forecast na bagyo o habagat rain. Sa mga mababang barangay, mas mabilis tumaas ang tubig kaysa sa bilis ng news updates. Magdesisyon ka bago pa basa ang kalye sa labas.

2. Mag-scout ng mas mataas na lugar habang tuyo pa ang kalsada. Isipin mo na ngayon ang realistic na options, hindi kapag tumataas na ang tubig:

• Elevated carport o upper floor ng sarili mong building, kung meron ka nito.
• Mall o commercial building malapit sa inyo na may upper-level parking na bukas kahit may bagyo.
• Bahay ng kamag-anak o kaibigan na nasa sloped driveway o mas mataas na lugar.

Piliin ang option na pinakamalapit sa ’yo na maaabot mo sa tuyong kalsada, hindi ang “best” option na tatlong bayan ang layo.

3. Ilipat ang sasakyan habang ligtas pa itong i-drive. Kapag napili mo na ang lugar, umalis na agad. Huwag maghintay na tumaas ang tubig sa sarili mong kalye bago ka magdesisyong umalis.

Kung baha na ang mga kalsada sa oras na nag-check ka, mas ligtas na iwan na lang ang sasakyan sa pinakamataas na available na lugar malapit sa ’yo, at i-focus na lang ang atensyon sa safety ng pamilya mo. Kahit mababaw na gumagalaw na tubig ay puwedeng mag-stall ng engine o itulak pataguilid ang nakaparadang kotse papunta sa kanal. Sulit ulitin: lumipat bago bumaha, huwag habang binabaha.

4. Protektahan ang electrics kung practical. Kung may konting risk pa rin ng mababaw na tubig sa parking spot mo, o kung meron ka lang talagang oras, i-disconnect ang negative battery terminal bago mo iwan ang sasakyan. Nito, mapuputol ang power sa electrical system at mas maliit ang tsansang mag-short circuit kung umabot man ang tubig sa battery tray.

May ilang bagay na dapat malaman bago mo ito gawin. Mare-reset ang mga bagay tulad ng orasan, radio presets, at minsan pati alarm system, pero fair trade naman ito kumpara sa flood damage. Para sa motor, tingnan kung mababa ang pagkakalagay ng battery at electrical box sa frame. Kung oo, kumonsulta sa trusted mechanic tungkol sa options tulad ng pag-relocate ng battery box o pag-seal ng connectors, gawin ito bago pa magsimula ang typhoon season, hindi habang meron nito.

5. Itaas ang kayang itaas, kung kailangang manatili sa mababang lugar ang sasakyan. Kung wala kang choice kundi iwan ang sasakyan sa lugar na puwedeng maabot ng mababaw na tubig, gumamit ng bricks, blocks o raised platform sa ilalim ng gulong kung ligtas itong gawin.

Ilipat ang anumang matatanggal, tulad ng floor mats o loose boxes, sa mas mataas na shelf o sa loob ng bahay. Hindi ito solusyon para sa malalang baha, pampadagdag lang ng ilang sentimetrong clearance.

6. I-check ang insurance mo bago magsimula ang season, hindi habang meron na nito. Hindi laging automatic na covered ang flood o typhoon damage sa standard na “comprehensive” policy. Tumawag sa insurer mo o i-check ang policy document mo bago ang typhoon season para kumpirmahin kung ano ang covered at anong documentation ang kailangan nila pagkatapos. Depende sa wording ng sarili mong policy kung covered ang specific na claim, kaya ituring mo itong paalala para mag-check, hindi guarantee ng coverage.

Family car sa flood-prone na kalye. Kung flood-prone ang tinitirahan mo halos bawat taon, gumawa ng standing plan: confirmed na parking arrangement sa kamag-anak o malapit na building, para hindi ka na mahihirapang maghanap ng puwesto kapag kasabay mo rin ng lahat ng kapitbahay mo na naghahanap.

Daily commuter na motorsiklo. Mas magaan ang motor kaysa sa kotse at mas madaling ilipat, isang advantage ito: madalas kaya mo itong buhatin sa ilang baitang o ilagay sa porch. Ang trade-off: mas mababa ang pwesto ng electrics at air intake nito, kaya mas risky ang pagbaha para sa motor kaysa sa maraming kotse, kahit katamtaman lang ang tubig.

Tricycle o kabuhayang sasakyan. Kung ang sasakyan ang pinagkukunan mo ng kabuhayan, ituring na urgent ang desisyon na ilipat ito, hindi optional. Kausapin ang grupo ng mga tricycle operators o barangay tungkol sa shared covered parking na nakaayos para sa typhoon season, dahil karaniwan itong collective arrangement, hindi per household.

Walang ligtas na mas mataas na lugar malapit. Kung talagang wala kang mapuntahang mas mataas at tuyo, unahin ang safety ng pamilya mo kaysa sa sasakyan.

Puwedeng ayusin o palitan ang kotse o motor, pero ang desisyon na magmaneho papasok sa tumataas na tubig para “iligtas” ito ay puwedeng magdulot ng panganib sa tao. Para sa desisyon tungkol sa pananatili sa bahay habang tumataas ang tubig, tingnan ang guide namin sa pagshe-shelter in place kapag na-trap ka ng baha sa bahay.

• Maghintay na makita kung gaano kalala ang sitwasyon. Sa oras na nakikita mo na tumataas ang tubig sa kalye mo, posibleng nasarhan na ang mga pinakaligtas na ruta papunta sa mas mataas na lugar.
• Pag-akalang automatic na covered ng comprehensive insurance ang flood damage. I-check ang wording ng policy mo ngayon, hindi pagkatapos bumaba ang tubig.
• Pagmamaneho papasok sa gumagalaw na tubig para lang maabot ang parking spot. Kahit mukhang mababaw lang ang tubig, puwedeng may natatago itong stalled na sasakyan, bukas na manhole, o malakas na agos. Palagiang pinapayuhan ng mga local disaster office at traffic authorities na huwag pumasok sa tubig-baha, kotse man o lakad.
• Pagkalimot sa motor dahil kotse ang binigyan ng pansin. Dahil mas mababa ang electrics ng motor, puwede itong masira kahit na kayang matiis ng kotse ang parehong tubig nang hindi nasisira.
• Pag-iwan ng naka-connect na battery “sakaling” kailanganin pang ilipat ulit. Kung nadesisyunan mo nang hahayaan na lang ang sasakyan sa risky na tubig, ang pag-disconnect ng battery ay nagpapababa ng electrical risk kahit hindi mo na kaya pang ilipat pa ito.

Lakarin ang ruta papunta sa napiling mas mataas na lugar sa tuyong araw at oras-oras ang bilis nito. Tandaan ang mga mababang parte sa daan na unang bumabaha bago ang ibang bahagi ng kalye. Gawin ito nang isang beses bago magsimula ang typhoon season, para ang desisyon sa gabi ng bagyo ay “umalis na,” hindi “saan.”

Kung balak mong i-disconnect ang battery, i-practice ito minsan habang kalmado ang panahon. Hanapin ang negative terminal, luwagan ito gamit ang tamang tool, at i-reconnect ulit, para hindi ka na natututo nito sa unang pagkakataon habang umuulan.

Ilipat ang sasakyan mo sa mas mataas na lugar habang ligtas pa itong i-drive. Kapag tumataas na ang tubig sa kalye mo, tapos na ang oras para magmaneho kahit saan, at ang focus mo dapat ay ang safety ng pamilya mo, hindi ang sasakyan.

---

Ang Galing Gear ay nagbabahagi ng pangkalahatang impormasyon tungkol sa paghahanda at first aid, batay sa DOH, WHO at Philippine Red Cross. Hindi ito diagnosis o reseta, at hindi nito pinapalitan ang doktor, nurse, pharmacist o trained responder. Hindi kami nagbibigay ng dose ng gamot. Sundin ang pinakabagong payo ng DOH, ng inyong health office at ng label ng gamot. Sa emergency, tumawag sa 911. Philippine Red Cross: 143. Mental health crisis (NCMH): 1553 (landline). Kapag hindi sigurado, magpatingin agad.