Earthquake drills para sa mga batang Pilipino: guide para sa calm na parent

Pagdating sa dulo ng guide na ito, alam na ng anak mo nang tuluyan ang tatlong bagay: ano ang gagawin sa mismong sandaling mayanig ang lupa, saan pupunta sa bawat kwarto ng bahay niyo, at saan kayo magkikita kung hindi kayo magkasama pagsapit ng lindol.

’Yung huli, mas importante ’yan kaysa akala ng maraming magulang. Hindi naghihintay ang lindol na magkasama-sama muna ang buong pamilya. Baka nasa trabaho si Tatay sa Makati, nasa school si Ate sa Marikina, at nag-iisa si Lola sa bahay sa Batangas ’pag yumanig ang lupa. Ang batang nag-practice — calmly, paulit-ulit, parang laro lang — gagawin ang tama kahit walang adult na magsasabi sa kanya. Iyan ang buong point ng guide na ito.

Hindi ko ituturo dito kung paano i-explain ang plate tectonics o kung paano i-run ang buong 72-hour response ng bahay niyo. Trabaho ’yon ng Earthquake Ready guide namin, na sinulat para sa mga adult na kailangang mag-isip ng buong cycle — bago, habang, at pagkatapos. Mas focused at gentle ang guide na ito. Tungkol ito sa isang five-year-old, isang nine-year-old, at isang lolang masakit ang tuhod, at kung ano ang kailangan nilang malaman at dalhin.

Hindi mo kailangan ng special gear para ituro ito. Kailangan mo lang ng ilang bagay na malamang meron ka na sa bahay, at isang maliit na bag per anak.

• Isang matibay na mesa o desk sa bawat main room — ito ang “duck and cover” spot niyo. Kung talagang wala nito ang isang kwarto, alamin mo ’yon nang maaga, hindi habang nayayanig.
• Isang whistle para sa go bag ng bawat anak — mas matagal at mas malakas na maipahihip ng maliliit na kamay ang whistle kaysa sa sisigaw, at trained ang mga rescuer na makinig ng tatlong maiikling hip.
• Isang recent family photo at laminated contact card na may home address, mga number ng magulang, at number ng isang kamag-anak na nasa ibang lugar.
• Isang child-sized backpack na kaya niyang isuot mismo — hindi ’yung ikaw ang magbubuhat. Kung hindi niya kayang itaas, masyado na ’yong mabigat.
• Ang general go bag guide namin ay may bersyon para sa adult ng listahang ito kung gusto mong makita ang mas kumpletong picture bago i-scale down para sa bata.

1. I-explain ito sa paraang maiintindihan at maaalala ng bata

Hindi kailangan ng geology ang maliliit na bata. Kailangan nila ng bagay na maiisip nila nang malinaw. “Ang lupa ay gawa sa malalaking piraso ng puzzle, at minsan nagbabanggaan sila. ’Yung banggaan na ’yon ang nararamdaman natin na yanig. Karaniwang panandalian lang ’yan, at alam na natin nang eksakto ang gagawin pag nangyari ’yan.” Iyan na ang buong explanation para sa five- to seven-year-old. Para sa eight- to twelve-year-olds, puwede kang magdagdag ng konti: nasa maraming gilid ng mga puzzle piece na ito ang Pilipinas, kaya nga tayo nag-practice para sa earthquake gaya ng ibang bansa na nag-practice para sa snowstorm. Bagay lang itong pinaghahandaan, hindi bagay na kinatatakutan.

Panatilihing level ang boses mo habang sinasabi ito. Mas binabasa ng mga bata ang tono mo kaysa sa mismong salita mo.

2. Lakarin ang bahay at pangalanan ang safe spots nang magkasama

Lakarin niyo ang bawat kwarto kasama ang anak mo, parang treasure hunt. Sa bawat kwarto, tanungin sila: “Saan tayo magtatago kung mayayanig ang sahig ngayon din?” Gabayan sila papunta sa matitibay na mesa, desk, o sa loob na dingding na malayo sa bintana, mataas na shelves, at anumang puwedeng bumagsak — telebisyon, cabinet, framed na salamin. Dapat may named spot ang bedroom, sala, kitchen, at kwarto ni lola bago ka mag-move on.

Ituro ang sequence na ginagamit ng DepEd sa school earthquake drills, para tugma ang naririnig ng anak mo sa bahay sa naririnig niya mula sa teacher niya: Duck, Cover, and Hold On. Yumuko nang mababa sa lupa. Takpan ang ulo at leeg, ideally sa ilalim ng matibay na bagay. Kumapit dito hanggang tumigil ang yanig. Gumagawa rin ng headcount ang mga school at nag-e-evacuate sa open area pagkatapos ng yanig — i-practice rin ang second half na ito sa bahay, kalmadong maglakad (hindi tumatakbo) papunta sa bakuran niyo o sa pinakamalawak na open space sa paligid, malayo sa dingding at poste.

3. Itakda ang family meeting point at ang out-of-area na contact

Ito ang sagot sa “paano kung wala ako sa bahay?” Pumili ng specific, physical na meeting point na kayang hanapin ng anak mo kahit walang adult — ’yung sari-sari store sa kanto, ang barangay covered court, ang gate ng school. Hindi puwedeng “sa labas ng bahay,” dahil hindi sapat kaspecific ang “labas” para sa nine-year-old na naka-stress.

Pagkatapos, ituro ang isang phone number na dapat kabisado: kamag-anak na nasa ibang lugar, ideally sa lugar na hindi gaanong apektado ng parehong event. Nagja-jam ang mga local na linya pagkatapos ng malaking lindol; mas madaling maabot ang kamag-anak sa ibang probinsya o rehiyon kaysa sa taong dalawang barangay lang ang layo. Isulat din ang number na ito sa laminated card sa go bag nila, sakaling makalimutan nila ito sa sandaling ’yon — nangyayari rin ito sa mga adult, hindi lang sa mga bata.

4. Gawing parang laro ang drill, hindi rehearsal para sa disaster

Para sa maliliit na bata, i-frame ang buong bagay bilang laro na may pangalan — “Duck-Cover-Hold,” na sinasabi parang chant, effective ito. Ipahayag ito sa random na sandali habang tahimik ang hapon at tingnan kung gaano kabilis makapasok ang lahat sa spot nila. Purihin ang response, hindi lang ang bilis; mas maganda ang kalmado na seven-year-old na nasa ilalim ng mesa kaysa sa panicked na takbuhan sa buong kwarto.

Para sa mas matatandang bata, idagdag ang buong sequence: duck and cover, kumapit hanggang bumilang ng animnapu, tapos maglakad nang kalmado papunta sa family meeting point. I-time mo, pero panatilihing magaan ang tono. Gawin ito every few months — after enrollment, after a long school break, after any real quake in the news — para nananatiling fresh nang hindi naman nagiging pinagmumulan ng takot.

5. Ihanda nang sama-sama ang go bag ng anak mo

Hayaan ang anak mong tumulong mag-pack nito. Ang bag na tinulungan niyang piliin at punuin ay bag na naiintindihan niya at talagang gagamitin. Panatilihing magaan ito para kaya niyang isuot mismo sa likod niya:

• Whistle, na naka-attach kung saan niya kayang abutin nang hindi na kailangang mag-unzip
• Maliit na flashlight o headlamp na na-practice niyang buksan mismo
• Comfort item — maliit na stuffed toy, litrato ng pamilya
• Isang pares ng damit pang-palit at magaan na rain jacket
• Ilang araw na supply ng anumang gamot na kailangan niya, malinaw na naka-label
• Bottled water at ilang paboritong snacks
• Ang laminated contact card na may meeting point at number ng kamag-anak na nasa ibang lugar
• Simpleng whistle o note sa bag na sinulat mismo ng anak mo, kung sapat na ang edad niya — natatandaan ng mga bata ang sinulat nila mismo

Para sa lolo at lola sa bahay: kailangang i-consider sa safe spots at drill ang mobility nila. Baka masyadong mababa ang matibay na mesa para mabilis na mapasukan kung masakit ang tuhod — ang sulok ng dingding sa loob na malayo sa bintana ay puwedeng maging mas realistic na safe spot. I-practice ang paglakad papunta sa meeting point sa bilis nila, hindi sa bilis ng mga bata, para alam ng lahat kung ano talaga ang itsura ng “sama-sama.”

Sa gabi: panatilihing nasa abot-kamay ng bawat kama ang flashlight o headlamp, hindi nasa kabilang dulo ng kwarto. I-practice ang drill nang minsan sa dilim, patay ang ilaw, para hindi ito ang unang pagkakataon na gagawin ito ng bata nang hindi malinaw ang nakikita.

Kung nasa mataas na floor kayo nakatira: malamang hindi gagana ang lifts, at puwedeng masikip at nakakatakot ang stairwells para sa maliliit na bata. I-practice ang paglakad sa stairwell sa kalmadong araw para maging pamilyar ito, at magkasundo nang maaga na hindi gagamit ng elevator, wala nang kundi-kundi.

Kung mangyayari ito habang bagyo o flood season: bihirang perfectly separated dumating ang dalawang hazard. Kung baha-baha at mababa ang meeting point, magkasundo sa backup meeting point na hindi binabaha, at sabihin sa anak mo ang dalawa para wala nang magulat.

Ginagawang parang parusa o test ang drill. Kung “mali” ang ginawa ng bata, i-correct nang gentle at subukan ulit — skill ito, hindi exam.

Nilalaktawan ang out-of-area contact dahil “magtatawagan lang naman kami.” Mabilis na nagja-jam ang local networks pagkatapos ng totoong event. Ang number na nasa ibang lugar ang kadalasang tanging nakakadaan.

Sobrang bigat ng go bag ng bata. Kung hindi niya kayang isuot nang komportable sa dalawang balikat at makatakbo pa rin, mag-alis ng laman. Ang bag na hindi niya kayang buhatin ay bag na maiiwan.

Isang beses lang ginagawa ang drill. Ang drill na isang beses lang ginawa at hindi na inulit ay nakakalimutan sa loob ng ilang buwan, lalo na sa mas batang mga anak. Mas maganda ang paulit-ulit pero maliit kaysa sa isang malaking seryosong rehearsal.

Ipinapaliwanag bilang bagay na kinatatakutan sa halip na bagay na pinaghahandaan. Mas mabilis na natututunan ng mga bata ang takot mula sa adults kaysa sa facts. Mas mabisa ang calm na repetition kaysa sa seryosong lecture.

Magsimula nang maliit: isang kalmadong usapan, isang lakad sa buong bahay na pinangalanan ang safe spots, wala pang drill. Isa o dalawang linggo pagkatapos, gawin ang unang “Duck-Cover-Hold” na laro habang tahimik ang sandali — ipaalam na darating ito, para hindi magulat sa una. Kapag pakiramdam mo normal na ito, simulan ang paggawa nito nang unannounced every few months, at idagdag ang paglakad papunta sa meeting point kapag natural na sa kanila ang duck and cover.

Balikan ang out-of-town contact number bawat school year — nagbabago ang numbers, pati na ang memorya ng bata tungkol dito. At kapag nasa news ang PAGASA o PHIVOLCS dahil sa totoong event, gaano man kalayo, natural at low-pressure na sandali ’yon para hilingin sa anak mo na i-walk ka through sa mga steps ulit. Pinapanatili nitong updated ang kaalaman nang hindi na kailangang sabihin nang malakas ang salitang “disaster.”