PAGASA signals explained: ano ang gagawin sa bawat level

Lead time, hindi drama. Ituring mo ang signal bilang countdown clock. Ang Signal No. 1 ay may panahon ka pang mag-isip. Ang Signal No. 4 ay dapat tapos na yung pag-iisip.

Iba ang system ng rainfall warnings. Naglalabas ang PAGASA ng heavy rainfall warnings na may kulay — yellow, orange, red. Ang yellow, posible ang pagbaha sa low-lying areas. Ang orange, nagbabantang bumaha na. Ang red, seryosong pagbaha ang inaasahan at dapat kumikilos ka na, hindi nanonood na lang. Mas importante ang red rainfall warning sa siyudad mo para sa isang ground-floor flat sa isang flood-prone barangay kaysa sa wind signal.

Ang building mo at kalye mo ang kalahati ng desisyon. Iba ang experience ng isang concrete mid-rise sa Quezon City sa parehong Signal No. 3 kumpara sa isang light-roofed house malapit sa dagat sa Cebu. Alamin mo kung alin ka doon. Tanungin mo ang mga kapitbahay na sampung taon nang nandoon kung gaano kataas ang tubig noong pinakamasamang taon. Mas mahalaga ang usapang ’yun kaysa sa kahit anong bulletin.

Ang LGU ang may final word sa practical na bagay. Class and work suspensions, pre-emptive evacuation, forced evacuation ng specific na barangay — galing ’yan sa city or municipality mo, hindi sa PAGASA. Nabago na ang national suspension rules nang ilang beses in recent years, kaya hindi ko na tinatangkang i-recite sa memorya. Sinusundan ko na lang ang official page ng LGU ko at chine-check ko ulit kinaumagahan.

Umaalis ang power at tubig bago pa man ang pinakamalala, at bumabalik pagkatapos. Minsan pre-emptive na pinuputol ng distribution utilities ang kuryente sa high-signal areas, at makatuwiran naman ’yun sa kanilang side. Mag-plano ka na baka mawalan ng ilaw bago pa mag-peak ang hangin, hindi pagkatapos.

Ito yung sariling habits ko, na naka-adjust para sa isang flat sa mid floor ng city. I-scale mo ito depende sa building mo, kalye mo, at kung gaano ka kalayo sa coast.

Signal No. 1 — ang thinking window

Mga isang araw at kalahati ang warning. Light damage: mga sanga na bumagsak, mga saging na natumba, mga lumang roofing sheet na kumakalampag. Normal pa rin ang buhay ng karamihan sa siyudad, at mostly tama naman ’yun.

Sa point na ito, ito ang ginagawa ko:

• Basahin nang maayos ang actual bulletin, kasama ang forecast track. Hindi screenshot.
• I-check ang tubig: puno ba ang mga container, may drinking water ba ako para sa ilang araw.
• I-check ang torch at power bank. I-charge ang dalawa. Ito yung murang, boring na step na madalas na-skip ng mga tao tapos pinagsisisihan.
• Tingnan ang grocery. Kung kulang ako sa bigas, tinned fish, cooking gas, o baby formula, bibili ako ngayon habang tahimik pa ang mga tindahan at normal ang presyo.
• I-check ang stored cash sa phone at kung may small bills ba ako sa bahay. Both card terminals at GCash ay depende sa kuryente at signal.
• I-check ang rainfall outlook nang hiwalay, at tanungin ang sarili ko nang tapat kung talagang bumabaha ang kalye ko.

Signal No. 2 — mauna ka

Mga isang araw na warning, at ngayon, hangin na kayang magpatumba ng lumang puno, light roofing, at signage. Dito ako huminto sa pagturing dito na parang background noise lang.

Sa point na ito, ito ang ginagawa ko:

• Ipasok ang lahat ng maluwag na bagay sa balcony o yard: halaman, drying rack, upuan, plastic basin, bisikleta. Anumang mahangin, problema ’yan ng taong nasa daan.
• Ilipat ang kotse. Layo sa low-lying area, layo sa mga puno at lumang billboard, ideally sa multi-storey car park o sa mas mataas na lugar. Five-minute job lang ang paglipat ng kotse sa tahimik na Tuesday pero imposible na sa baha ng Thursday.
• I-charge ang lahat — phones, power banks, laptop, rechargeable fan, at emergency lights. Full, hindi 70%.
• Punuin ang mga water container, kasama ang bathtub o drums para sa pang-flush kung meron.
• Sabihin sa pamilya ang plano nang malakas. Saan tayo pupunta, sino ang tatawagan, ano ang dadalhin. Lalo na kung may mga bata.
• Bantayan ang mga class suspension announcement sa gabi kaysa mag-antay sa umaga na scramble.

Signal No. 3 — ito na ang seryoso

Mga eighteen hours na lang. Malaking damage sa light structures, mga puno na natumba sa daan, malawak na power interruptions. Sa experience ko, dito na talaga huminto ang ordinaryong buhay sa siyudad.

Sa point na ito, ito ang ginagawa ko:

• Hindi maglalakbay. Walang errands, walang “quick trip”, walang airport runs. Cancelled naman ang flights at ferries.
• Desisyunan na, sa wakas, kung mananatili kami. Kung luma ang bahay, light-roofed, coastal, malapit sa ilog, o sa barangay na na-evacuate na ng LGU noon — aalis na kami ngayon, habang madaanan pa ang kalsada at maliwanag pa.
• Ilipat ang mga valuables, documents, at electronics pataas ng isang palapag o sa sealed containers. Passports at IDs sa dry bag, kasama ko o nasa go-bag.
• Magluto ng malaman at kumain nang maayos. Underrated ang kabusugan at kainitan bago ang mahabang gabi.
• Punan nang maayos ang go-bag at ilagay sa may pinto, hindi sa cabinet.
• Buksan ang battery radio at iwan sa mahinang volume. Kapag humina ang mobile network — at nangyayari ’yan — ang radyong ’yun ang huling honest na koneksyon mo.

Signal No. 4 — dapat nandoon ka na sa titigilan mo

Mga twelve hours na lang. Malubhang damage. Natanggal na bubong, nasira na concrete hollow-block walls, karamihan ng kuryente wala na sa malawak na area.

Sa point na ito, ito ang ginagawa ko:

• Manatili, layo sa bintana. Interior room, ground level kung walang flood risk, upper level kung meron.
• Ipagpalagay na mawawala ang kuryente at susunod ang water pressure.
• I-power-saving ang phone at huminto sa pag-scroll. Resource na ang battery ngayon.
• Ilagay ang torches na madaling abutin ng bawat tao, hindi iisang shared torch sa kusina.
• Huminto sa pagdedesisyon. Kung hindi ka umalis, mananatili ka. Mas delikado ang paggalaw sa point na ito kaysa sa building.

Signal No. 5 — extreme, at bihira

Catastrophic wind. Ito yung level na kasama sa pinakamasamang bagyo, at bihira lang itong itinataas. Kung Signal No. 5 na ang nakataas sa area mo, isa lang ang tamang sequence: umalis ka na kanina pa, base sa sabi ng LGU, papunta sa matibay na building. Walang kahit anong matalinong household preparation na makakapagpasurvive sa isang light structure dito. Ang pag-alis lang nang maaga ang solusyon.

Sa search-and-rescue, ang mga operations na nagkaroon ng problema ay hindi halos dahil sa masamang equipment ng mga tao. Dahil ’yan sa huli silang gumalaw — desisyon na madali sana kung ginawa ala-kwatro ng hapon pero ginawa nang alas-nuwebe ng gabi, sa dilim, sa ulan. Pareho ang pattern dito. Walang bag na papalit sa maagang pag-alis.

Ituring ang signal na parang rain forecast. Hindi ’yan totoo. I-check ang rainfall warnings at flood advisories nang hiwalay, palagi.

Maghintay muna ng panic buying bago mamili. By then, wala nang tubig sa shelves at oras-oras na ang pila.

Mag-charge ng devices sa Signal No. 3. Huli na ’yan. Madalas mawala ang kuryente bago pa mag-peak ang hangin.

Iiwan ang kotse sa low-lying spot na “isang gabi lang naman”. Napanood ko na ang specific na pagkakamaling ito na nag-cost sa mga pamilya ng mas malaki kaysa sa lahat ng bagay sa bahay nila combined.

Pagtitiwala sa screenshot. Discussion pa dito sa baba, dahil ito yung pinakamalaking isyu.

Ipagpalagay na dahil matibay ang building, safe ka na. Ang matibay na building sa flood-prone na kalye, flood-prone pa rin. Iba ang risk, pareho ang tubig.

Hindi pansinin ang pre-emptive evacuation order dahil mukhang okay naman sa labas. Ang ibig sabihin ng pre-emptive, bago pa man lumala. ’Yun na ’yun.

Pumunta ka direkta sa PAGASA: pagasa.dost.gov.ph, at sa official DOST-PAGASA social media accounts. Naglalabas ng severe weather bulletins sa regular intervals at mas madalas pa habang lumalapit o tumatawid ang cyclone sa lupa, kaya posibleng ma-supersede ang isang bulletin sa loob ng ilang oras. Para sa rainfall, hanapin ang heavy rainfall warnings at flood advisories, na hiwalay at madalas mas urgent pa ang paglabas. Para sa suspensions at evacuations, sundan ang official page ng city or municipal government mo, at ng barangay mo.

Ito rin ang dahilan kung bakit madalas mali ang mga screenshot na kumakalat sa Facebook at Viber. Walang live timestamp ang screenshot. Baka galing sa bulletin ngayong umaga o tatlong araw na ang nakalipas, o galing pa sa bagyo dalawang taon na ang nakalipas, o baka model spaghetti plot pa mula sa isang unofficial page na hindi naman talaga forecast noon pa man. Ni-reshare ito na may nakakabahalang caption, tanggal na ang context, at bago ito makarating sa group chat mo, nagbago na ang track at nagbago na rin ang mga signal. May nakita na akong mga taong naghanda para sa maling araw dahil dito.

I-check ang source. I-check ang oras kung kailan ito inilabas. Kung hindi mo makita ang dalawa, huwag kang kikilos base dito.

Ang signal number ay countdown, hindi verdict. Gamitin ang maagang numero para bumili ka ng oras para sa sarili mo — mag-charge, mamili, ilipat ang kotse, pagkasunduan ang plano — para pagdating ng mataas na numero, hindi ka na magdedesisyon sa dilim. At laging bantayan ang ulan, dahil mas maraming household ang nasaktan ng tubig sa bansa natin kaysa sa hangin.