Paano i-storm-proof ang rented condo o flat bago ang typhoon

Ano ang magagawa mo — at bakit importante ito

Sa dulo ng guide na ito, magkakaroon ka ng routine na kaya mong tapusin sa mga two hours, gamit ang mga bagay na meron ka na, na gagawing mas safe at mas dry ang rented flat o condo mo sa typhoon. Hindi typhoon-proof. Pero mas dry, mas calm, at mas maliit ang chance na mawalan ka ng bagay na hindi mo na mapapalitan.

Karaniwang binibigyan ng advice ang mga renters at condo owners na para bang may bahay silang single-detached. Board up the windows. Putulin ang sanga malapit sa bubong. I-check ang gutters. Wala sa mga ’yan ang applicable sa ’yo. Hindi ka pwedeng mag-drill sa glass ng developer, hindi mo pwedeng galawin ang drainage ng building, at siyempre hindi mo pwedeng gambalain ang wiring. Ang kaya mong i-control ay ang mga maliliit na bagay: kung ano ang loose sa balcony mo, kung malinis ba ang floor drain mo, kung saan nakalagay ang laptop mo relative sa bintana, at kung ilang water ang meron ka kapag naubos ang rooftop tank ng 2am.

’Yung last point na ’yan, nakakagulat sa marami. Sa karamihan ng high-rises sa Metro Manila at Cebu, dumadating ang tubig sa gripo mo through gravity mula sa rooftok tank, at ang tank na ’yan ay pinupuno ng electric pump. Pag nawalan ng kuryente, ang meron ka na lang ay kung ano’ng laman ng tangke — kadalasan ay ilang oras lang na normal use para sa buong building, mas mababa pa kung sabay-sabay magpuno ng bath ang lahat. Sabay ring mamamatay ang mga lift. Kung nasa 21st floor ka, naging walk-up na ang building mo na walang running water.

Hindi ito dahilan para mag-panic. Dahilan ito para gumawa ng ilang oras na hindi glamorous na trabaho habang maaraw pa.

Ano ang kailangan mo

Halos wala kang bibilhin. Suriin mo ang flat mo at tipunin ang mga sumusunod:

Lumang tuwalya at basahan. Apat o lima. Ang rolled towels sa may leaking sliding door track ang pinaka-epektibong bagay sa buong guide na ito.
Rolled mat o yoga mat, o folded blanket, bilang second barrier sa likod ng mga tuwalya.
Zip-lock bags at plastic storage tote. Passports, PRC at PhilHealth cards, land titles, birth certificates, extra cash, external drives. Ang decent lidded tote ay mga ₱300 to ₱600 sa Lazada o Shopee, pero pwede rin ang malaking zip bag sa loob ng sako ng bigas.
Containers para sa tubig. Malinis na mga pail, ang bath kung meron ka, empty 6-litre mineral bottles, malaking basin (₱150 to ₱250 sa kahit anong hardware). Dalawang klase: inuming tubig at pang-flush na tubig. Panatilihing separate at labelan.
Bin bags, ’yung makapal na itim. Pwedeng ipantakip sa kutson, ipambalot sa desktop PC, o ipang-linya sa leaky windowsill.
Isang torch per person, hindi ang phone mo. Ang battery ng phone ay para sa communications, hindi para sa lighting.
Masking o packing tape — para sa paglalagay ng label at pagseal ng bags, hindi para sa mga bintana mo. Pag-uusapan pa ’to sa baba.
Wire o matigas na brush para sa balcony drain, at gloves kung ayaw mong hawakan ang lalabas doon.

Kung isang bagay lang ang bibilhin mo this week, dapat isa pang water container, hindi gadget.

Kausapin muna ang landlord o admin office

Gawin ito bago pa umangat ang storm signal, ideally sa ordinaryong Tuesday. Pumunta sa admin office, maging friendly, at magtanong ng limang bagay:

Nasasakop ba ng generator ang mga lift, at ilan? Maraming buildings ang isang lift lang ang tumatakbo sa emergency power, minsan intermittent lang, minsan scheduled evacuation windows lang. Kapag alam mo ang sagot, mababago ’yung plano mo para sa huling trip mo pababa sa hagdan.
Nasasakop ba ng generator ang water pumps? Ito ’yung nakakalimutan itanong. May mga buildings na may backup power ang lifts at hallway lights pero hindi ang domestic pumps. Kung hindi, mag-store ka ng mas maraming tubig kaysa sa inaakala mo.
Saan magsheshelter ang mga residente kung delikado na ang upper floors? Kadalasan ay function room sa lower floor, podium level, o car park mezzanine. Alamin mo na ngayon ang floor number.
Sino talaga ang tatawagan ko ng 3am? Kunin mo ang landline ng guardhouse at mobile ng building engineer, isulat sa papel at idikit sa fridge. Mawawala ang mobile data; mas maganda ang number na kabisado mo kaysa sa number na naka-save sa patay na phone.
Nasa flood-prone bang bahagi ng site ang unit ko? Iba ang risk ng ground-floor units, basement parking, at podium retail kumpara sa 18th floor. Kung nagpaparada ka sa basement, itanong kung kailan nila isasara ito at ilabas mo ng maaga ang kotse. Pwede mo ring i-check mismo ang address mo sa HazardHunterPH, libre lang at dalawang minuto lang.

Para sa mga tenant: kung may window seal na tumutulo na simula pa noong huling habagat, i-report mo ito in writing — email o sa app ng building — bago pa dumating ang bagyo. Ang documented request ay proteksyon mo, at minsan talagang na-a-address nila.

Kapag dumating na ang bagyo, sundin ang sinasabi ng building management at ng barangay o LGU mo. Alam nila ang mga bagay tungkol sa structure at surrounding drainage na hindi mo alam.

Ang method: 24 hours bago hanggang sa unang malakas na hangin

T-24 hours: magdesisyon, tapos mamili

I-check ang bulletin ng PAGASA — ang aktwal na bulletin, hindi screenshot sa Facebook. Tandaan ang signal number na inaasahan sa province mo at ang forecast track. Kung nakatira ka sa low-lying area o ground-floor unit at may totoong tsansang bumaha, gawin mo na ngayon ang desisyon na umalis, habang maaraw pa, hindi mamaya sa dilim. Wala nang preparation sa loob ng unit na papalit sa pag-alis nang maaga.

Mamili ka ngayon. Cooking gas, bigas, baterya, gamot, pagkain ng alagang hayop, cash na maliliit na denomination dahil mamamatay ang card terminals kasabay ng kuryente. I-charge ang bawat power bank at device, at ituloy ang pag-charge hanggang mawala ang kuryente.

T-12 hours: linisin nang husto ang balcony

Ito ang pinakaimportanteng trabaho at ito rin ang madalas iniiwan nang huli. Sa typhoon, ang balcony ay parang wind tunnel, at kahit anong naiwan dito ay maaaring maging projectile o maka-block ng drain.

Ilipat sa loob ang mga halaman. Lahat, kasama ang mga paso. Ang 10-inch clay pot na hulog mula sa 15th floor ay lethal na. Kung hindi talaga kasya sa loob, ihiga na lang sa sulok laban sa parapet wall, magkakalapit — pero mas maganda pa rin kung nasa loob.
Laundry racks, sampayan, drying poles, folding chairs, walis, dustpan — ilipat sa loob.
Aircon covers at decorative screens. Ang mga fabric o vinyl cover sa split-type outdoor units ay parang layag sa hangin. Alisin. I-check kung nagkalawang na ang bolts ng bracket ng outdoor unit; kung mukhang masama, i-report na sa admin ngayon, dahil hindi ikaw ang taong dapat mag-ayos nito.
Nakabitin na mga paso, wind chimes, fairy lights, bamboo blinds. Bababain, lahat.
Walisin nang maayos ang sahig ng balcony, tapos linisin ang drain. Maliliit lang ang mga balcony drain at nababarahan ito ng dahon, lupa mula sa paso, buhok, at lint. Tusukin ito ng wire, ibuhos ang isang pail ng tubig, at panoorin kung tumutulo. Ang naka-block na balcony drain habang pahalang ang ulan ay ang dahilan kung bakit pumapasok ang tubig sa ilalim ng sliding door papunta sa sala mo.

Habang ginagawa mo ’yan, linisin mo rin ang floor drain sa banyo at ang trap ng sink sa kusina. Nagbabalik-agos ang mga drain sa init ng masamang panahon.

T-8 hours: ang glass at ang water line

Ang sliding doors at casement windows sa mga condo sa Pilipinas ay tumutulo sa dalawang lugar: sa bottom track, at sa rubber gasket sa paligid ng pane. Hindi lang basta bumabagsak ang wind-driven rain dito, itinutulak ito sa 100kph.

I-lock ang bawat sliding panel at bintana. Ang lock ay mas naka-compress laban sa seal. Ang slider na naka-latch lang pero hindi naka-lock ay mas tumutulo.
Ikuyom nang mahigpit ang tuwalya sa loob ng bottom track, itulak nang husto sa sulok. Sa likod nito, ilagay ang rolled mat o folded blanket bilang second line. Ilagay ang mababaw na basin sa pinakamababang sulok ng kwarto kung paikot dito ang slope ng sahig.
Huwag i-seal ang weep holes. Ang mga maliliit na butas na ’yan sa labas ng track ay para papulasin ang tubig pabalik. Kung te-tape mo ito, gagawin mong bathtub ang track na aapaw pasok. Nakita ko na ang mga taong nag-tape nito sa mabuting hangarin at binaha nila ang sarili nilang sahig.
Ibaba ang kurtina at isara ang blinds, at panatilihin itong sarado habang tumatagal ang bagyo. Kung mabasag man ang salamin, malaki ang naibabawas ng tela sa bilis ng mga bubog. Mas malaki ang tulong ng mabibigat na kurtina kaysa sa kahit anong tape.

Tungkol sa pag-tape ng X sa mga bintana

Hindi ito gumagana. Kaugalian ito na ipinasa sa maraming henerasyon at walang physics sa likod nito. Hindi lumalakas ang glass laban sa wind pressure o impact dahil sa tape. Ang ginagawa nito ay pinagdidikit ang mga bubog sa mas malalaki at mas mabibigat na piraso kapag nabasag, at mas masahol pa ang malalaking bubog kaysa sa maliliit. Isang oras din ang aabutin sa pag-scrape nito pagkatapos.

Kung gusto mong gamitin ang oras na ’yan nang mas kapaki-pakinabang, gamitin mo ito para linisin ang balcony at ilipat ang mga kasangkapan palayo sa salamin. Kung may kwarto ka na walang exterior windows — interior bathroom, walk-in closet, service area — ’yun ang shelter room mo sa pinakamalala ng bagyo. Ilagay dito ang torch, tubig, at ang tote ng documents mo.

T-6 hours: ilayo ang mga bagay sa salamin

Magtrabaho mula sa bintana papasok. Simple ang rule: kahit anong ayaw mong mawala ay dapat two metres man lang ang layo sa kahit anong salamin, at ideally hindi rin nakalapag sa sahig.

Idiskonekta at ilipat ang TV, desktop, router, consoles, printer. Ibalot sa bin bags at ilagay sa mesa o kama, hindi sa sahig.
Itaas ang power strips mula sa sahig. Nakakahanap ang tubig ng extension cords.
Ilagay ang documents at drives sa zip bags, ang zip bags sa tote, at ang tote sa interior room o mataas na cabinet.
Ilayo ang kama sa bintana kung nakadikit ito rito. Matulog na lang sa ibang lugar ngayong gabi.
Ground-floor at second-floor units: itaas na ngayon habang maliwanag pa ang lahat ng kaya mong itaas sa mesa at kama.

Sa search-and-rescue, natutunan namin na gawin ang mga gulo-gulong trabaho nang maaga, dahil sabay-sabay lumalala ang kamay mo, ang ilaw mo, at ang pasensya mo. Ang paglagay ng cable sa likod ng cabinet ay simpleng gawain sa alas-4 ng hapon. Sa hatinggabi, may torch, at umaalulong ang hangin sa bintana, magiging away na ’to ng dalawang tao. Unahin ang mga magugulong trabaho.

T-4 hours: punuin ang lahat

Ipagpalagay mong titigil ang mga pump sa sandaling mawala ang kuryente.

Inuming tubig: at least 4 litres per person per day, tatlong araw kung kaya mong i-store. Malinis na bote, punuin hanggang bibig, takpan, at ilagay sa hindi tinatamaan ng araw.
Pang-flush at panghugas na tubig: punuin ang bath kung meron ka, plus lahat ng pail at basin. Isang punong pail ay makakapag-flush ng toilet ng mga dalawang beses. Isang pamilya na apat ang miyembro ay uubusin ito nang mas mabilis kaysa sa inaakala mo.
Magluto ka na ngayon ng ulam na hindi kailangang i-refrigerate — kanin, adobo, itlog na pinakuluan. Ang pagkain ay morale job din, hindi lang fuel job.
I-set sa pinakamalamig na setting ang ref at freezer, tapos itigil na ang pagbubukas nito.
Punuin ang mga phone, power bank, at torch mo. Tapos i-top-up muli ang mga power bank.

T-2 hours: huling round, tapos manatili sa loob

Isang huling ikot: malinis ang balcony at tumatakbo ang drain, naka-lock lahat ng bintana, nakalagay ang mga tuwalya, nakasara ang kurtina, naipamigay na ang mga torch, nasa interior room ang documents, may naka-store nang tubig, nasa fridge ang mga numero, at alam ng lahat kung nasaan ang shelter room.

Tapos pumasok ka na at manatili sa loob.

Huwag lalabas sa balcony ’pag malakas na ang hangin. Hindi para sagipin ang halaman, hindi para tingnan ang drain, hindi para sa picture. Napakahirap i-lock pabalik ang mga balcony door ’pag malakas ang hangin kapag nabuksan mo, at ang biglaang pagbabago ng pressure kapag binuksan mo ito ay pwedeng magpasabog ng ibang salamin sa unit. Kahit ano man ’yun sa labas, pabayaan mo na.

Mga variations at kondisyon

Mataas na palapag. Tumataas ang bilis ng hangin habang tumataas ang floor, at ang mga upper floors ay umuugoy, kumukulyat, at umaalulong sa paraang nakakabahala pero karaniwan lang naman. Asahan mong ma-lock out ang mga lift bago pa man ang bagyo, hindi lang habang nangyayari ito. Gawin mo nang maaga ang huling trip mo pataas kasama ang huling laman ng grocery.

Ground floor, podium level, at basement parking. Ang risk mo ay tubig, hindi hangin. Ilabas ang kotse sa basement nang maaga — kadalasan may deadline ang building management at kadalasan mas maaga pa ito sa inaasahan mo. Itaas ang mga kasangkapan gamit ang blocks. Alamin ang ruta papunta sa shelter area sa upper floor.

Mga lumang building na may window-type na aircon. Nasa loob ito ng sleeve sa dingding at tumutulo. Ilagay ang tuwalya at basin sa ilalim ng indoor side, at siguraduhing hindi naka-block ang drain pipe sa labas. Kung kumakalampag ang sleeve, i-report bago pa dumating ang bagyo, hindi habang nangyayari na ito.

Matagal na brownout pagkatapos ng bagyo. Ito ang bahaging tumatagal. Ang tubig ang unang mauubos, susunod ang phone battery, tapos ang pagkain. I-ration ang tubig na pang-flush, panatilihing patay ang isang phone bilang reserba, at magtanong muna sa guardhouse bago mag-hakot ng tubig papunta sa ika-20 palapag — maraming building ang may inaayos na refill point sa ground floor.

Bagyo na naging wala lang. Karamihan diyan, para sa kahit anong address. Ibalik na lang ang mga halaman sa labas, banlawan ang mga tuwalya, at huwag magsabi ng kahit anong ma-clever tungkol sa pagiging walang kwenta ng lahat ng ito. Sa isang pagkakataon na hindi ito wala lang, matutuwa ka na pamilyar ka na sa routine.

Mga karaniwang pagkakamali

Pag-tape sa mga bintana at pag-aakalang preparation na ’yon. Wala itong maibibigay sa ’yo at nakukuha nito ang oras na kailangan mo para sa balcony.
Pag-iwan sa mga halaman nang huli. Mabibigat sila, mahirap dalhin, at pagdating ng oras na desidido ka nang ilipat sila, nagsimula na ang hangin.
Pagkalimot sa balcony drain. Ito ang leading cause ng tubig sa loob ng condo na hindi naman talaga nawalan ng bintana.
Pagba-block sa weep holes ng sliding door track. May mabuting hangarin, pero aktwal na nakakasama.
Pag-store lang ng inuming tubig. Talagang miserable ang dalawang araw na walang pang-flush na tubig at mas madalas itong mangyari kaysa sa pagkabasag ng salamin.
Pag-asa lang sa torch ng phone. Kinakain nito ang battery na kailangan mo para sa family group chat at para sa mga advisory ng NDRRMC at LGU.
Walang cash. Kapag walang kuryente, walang ATM, walang card terminal, walang e-wallet top-up sa sari-sari store. Magtago ng ilang libong piso sa maliliit na bill.
Pag-aakalang saklaw ng generator ang mga pump. Magtanong. Huwag mag-assume.
Paglabas para tumingin. Bawat panahon ng bagyo, may nagbubukas ng balcony door para tingnan kung gaano kalala. Huwag ka nang maging ganoong tao.

Paano magsanay nang ligtas

Hindi mo kailangan ng bagyo para gawin ito.

Mag-practice ng dry run ngayong weekend. I-time ang sarili mo habang ginagawa ang kumpletong pag-linis ng balcony at pag-check ng drain. Karamihan ay nakikitang 40 minuto ang una nilang subok at 20 na lang sa mga susunod. Ang pagkaalam mo sa totoong number ay nagpepreventa sa ’yo na gawin itong huli na.

Gumawa ng four-hour water-off drill. Isara ang valve papunta sa unit mo, gamitin lang ang naka-store na tubig, at tingnan kung gaano katagal ang punong bath at apat na pail para sa household mo. Mas honest ang sagot dito kaysa sa kahit anong kalkulasyon.

Maglakad sa hagdan nang isang beses, habang maliwanag pa, mula sa palapag mo hanggang sa ground at pabalik. Bilangin ang mga landing. Tandaan kung saan ang emergency lighting at kung gumagana ito. Kung may miyembro ng household mo na hindi kayang gawin ang akyat-baba na ’yon, importanteng impormasyon ’yun na kailangan mong malaman bago pa ang bagyo, hindi habang nangyayari na ito.

I-test ang mga torch mo every three months. Tumutulo ang mga alkaline cells sa halumigmig dito at tahimik na sinisira ang torch na kinalalagyan nito. Alisin ito kung naka-store ang torch mo nang hindi ginagamit.

Magtago ng one-page plan sa fridge. Number ng guardhouse, building engineer, barangay hotline, floor ng shelter, kung saan naka-store ang tote ng documents, sino ang tatawag kanino. I-update ito kapag lumipat ka o kapag nagbago ang mga numero.

Wala namang mahal dito at wala rin namang kailangang maging matalino. Mga tuwalya lang ito, pails, at ang ugaling gawin ang magugulong trabaho habang maliwanag pa. ’Yan naman talaga ang karamihan sa preparedness — hindi ang gear, kundi ang pagkakasunod-sunod ng ginagawa mo.

Bumibili kami ng sarili naming gear at sinasabi namin ang totoong opinyon namin dito. Wala kang gagastusin sa guide na ito kundi isang hapon lang.